Thales thành Miletus

Chiếc giếng

The Well

Miletus là một thị trấn sầm uất trên bờ biển Tiểu Á. Tàu thuyền tấp nập đến và đi. Khu chợ thoang thoảng mùi cá, dầu ô liu và len dạ.

Miletus was a busy town on the coast of Asia Minor. Ships came and went. The market smelled of fish, olive oil and wool.

Khoảng hai nghìn năm trăm năm trước, có một người đàn ông tên là Thales sống ở đó.

About two and a half thousand years ago, a man called Thales lived there.

Thales không giàu có, và ông cũng không phải là lính. Ông không buôn bán bất cứ thứ gì. Công việc của ông chỉ là quan sát. Ông ngắm nhìn biển cả. Ông ngắm nhìn những vì sao, và ông ghi chép lại quỹ đạo chuyển động của mặt trăng.

Thales was not rich, and he was not a soldier. He did not sell anything. What he did was look. He looked at the sea. He looked at the stars, and he wrote down where the moon moved.

Một buổi tối nọ, ông vừa đi bộ về nhà vừa ngẩng đầu nhìn lên trời. Ông chăm chú ngắm từng vì sao lần lượt hiện ra. Ông suy nghĩ về chúng sâu xa đến mức quên mất đôi chân mình. Phía trước ông, trong bóng tối, có một chiếc giếng: một cái hố sâu, tròn với nước ở dưới đáy.

One evening he was walking home with his head in the sky. He was watching the stars come out one by one. He was thinking about them so hard that he forgot his feet. In front of him, in the dark, there was a well: a deep, round hole with water at the bottom.

Ông ngã nhào xuống.

He fell in.

Một cô người hầu trẻ đến từ Thrace vừa tới giếng múc nước. Cô nghe thấy tiếng tõm và nhìn xuống. Đó chính là người đàn ông thông thái của Miletus, đang đứng ngâm mình trong làn nước lạnh tới ngực, mắt vẫn ngước lên trên.

A young servant from Thrace had come to the well for water. She heard the splash and looked down. There was the wise man of Miletus, standing in the cold water up to his chest, still looking up.

Cô bật cười nhạo ông. “Ông đang cố tìm hiểu những gì xảy ra trên trời,” cô nói, “nhưng ông thậm chí còn chẳng thấy được những gì ngay trước chân mình.”

She laughed at him. “You are trying to find out what happens in the sky,” she said, “but you cannot even see what is in front of your own feet.”

Đó là câu chuyện đùa xưa nhất về những nhà tư tưởng, và nó bắt đầu từ Thales. Cô gái đã đúng. Nhưng cô cũng sai, bởi người đàn ông dưới nước đang bận tâm với một câu hỏi mà trước đó chưa từng có ai hỏi.

That is the oldest joke about thinkers, and it starts with Thales. The girl was right. But she was also wrong, because the man in the water was busy with a question that no one had asked before.

Câu hỏi đó là: vạn vật được tạo nên từ cái gì?

The question was this: what is everything made of?